آیا شکستگی مهره کمر همیشه به عمل جراحی نیاز دارد؟

بخش بزرگی از شکستگی‌های مهره کمر به خصوص آن‌هایی که ناشی از پوکی استخوان هستند و همراه با آسیب عصبی یا بی‌ثباتی شدید ستون فقرات نیستند، کاندیدای بسیار خوبی برای درمان محافظه‌کارانه (غیرجراحی) محسوب می‌شوند.
اگر ویژگی‌های زیر برقرار باشند بیمار معمولاً بدون جراحی و با مراقبت‌های ویژه بهبود می‌یابد:
شکستگی محدود به یک ترک یا فشار جزئی باشد. (شکستگی‌های فشاری ساده)
میزان جابجایی مهره کم باشد و بدنه مهره با دیگر مهره‌ها هم‌ترازی نسبی را حفظ کند.
علائم آسیب عصبی (مانند ضعف شدید یا بی‌حسی گسترده) وجود نداشته باشد و نخاع تحت فشار قرار نگرفته باشد.
وضعیت بالینی بیمار مناسب باشد و بتواند توصیه‌های پزشکی از جمله استراحت، مصرف داروها و استفاده صحیح از کمربند طبی را رعایت کند.
در این شرایط بدن با فعال‌سازی مکانیسم ترمیم، سلول‌های استخوان‌ساز را به محل شکستگی هدایت می‌کند و با تشکیل کالوس استخوانی (بافت همبند جدید) به مرور ساختار مهره را ترمیم می‌کند. البته ممکن است شکل مهره کمی تغییر کند (مانند کاهش ارتفاع) اما خاصیت تحمل وزن و پایداری ستون فقرات حفظ خواهد شد.

درمان با توجه به نوع شکستگی و شرایط بیمار شامل مراحل زیر است:

استراحت کنترل‌ شده و مدیریت درد

مرحله اولیه شامل استراحت نسبی، اجتناب از فعالیت‌های سنگین و مصرف داروهای ضدالتهاب یا مسکن جهت کاهش درد است.
در صورت نیاز داروهای شل‌کننده عضلات نیز تجویز می‌شود.

استفاده از کمربند طبی (بریس)

کمربند کمری (بریس) برای تثبیت مهره و کاهش فشار مطابق توصیه پزشک و معمولاً به مدت چند هفته تا چند ماه مورد استفاده قرار می‌گیرد.
هدف محدود کردن حرکات و جلوگیری از تشدید آسیب است.

فیزیوتراپی و توانبخشی

پس از کاهش درد و تثبیت نسبی ساختار مهره، برنامه‌های فیزیوتراپی آغاز می‌شود تا قدرت عضلات تنه و پشت افزایش یافته و بیمار به تدریج به فعالیت‌های روزمره بازگردد.

اصلاح سبک زندگی و درمان بیماری زمینه‌ای

در صورتی که شکستگی ناشی از بیماری‌هایی مانند پوکی استخوان باشد درمان تخصصی برای بهبود کیفیت استخوان (مانند مصرف مکمل‌های کلسیم و داروهای ضدپوکی استخوان) ضرورت دارد تا ریسک شکستگی‌های آینده کاهش یابد.

در مجموع شکستگی مهره کمر در شرایط پایدار و بدون علائم عصبی معمولاً با مراقبت‌های تخصصی و برنامه‌ریزی منظم بهبود خوبی خواهد داشت.

جراحی معمولاً به عنوان آخرین راه حل یا در شرایطی که درمان‌های غیرجراحی شکست خورده‌اند در نظر گرفته می‌شود. معیارهای اصلی برای ارجاع به جراح ارتوپدی یا جراح ستون فقرات عبارتند از:
ناپایداری ستون فقرات: وقتی شکستگی باعث بی‌ثباتی شدید مهره شده و امکان تغییر شکل، لغزش مهره یا تخریب بیشتر وجود دارد برای حفظ تعادل و پایداری طولانی ستون فقرات عمل لازم است.
فشار و آسیب عصبی پیشرونده: اگر قطعات استخوانی به نخاع یا اعصاب فشار وارد کند و علائم عصبی مانند ضعف شدید، بی‌حسی گسترده یا اختلال عملکرد مثانه و روده ایجاد شود به‌طور اورژانسی باید مداخلات جراحی انجام گیرد تا از آسیب پایدار جلوگیری شود.
جابه‌جایی شدید مهره: زمانی که بخش‌هایی از مهره به طرز قابل توجهی از موقعیت خود خارج شده‌اند و امکان ترمیم موفق بدون عمل وجود ندارد جراح با بازسازی و تثبیت مهره، عملکرد مناسب ستون فقرات را بازمی‌گرداند.
درد مزمن و مقاوم به درمان: برخی بیماران حتی با درمان‌های کامل همچنان دچار درد شدید و ناتوان‌کننده هستند که کیفیت زندگی‌شان را مختل می‌کند و این افراد ممکن است به عمل نیاز پیدا کنند.

از آنجا که تصمیم‌گیری درباره جراحی ستون فقرات نیازمند دقت بالا و تجربه تخصصی است ارزیابی نهایی باید توسط پزشک باتجربه انجام شود؛ دکتر عادل کیومرثی بهترین فوق تخصص ستون فقرات در رشت با بررسی دقیق علائم بالینی و نتایج تصویربرداری مناسب‌ترین و ایمن‌ترین مسیر درمانی را متناسب با شرایط هر بیمار انتخاب می‌کند.

هدف اصلی عمل بازگرداندن پایداری، کاهش فشار از روی نخاع و در صورت امکان بازسازی ارتفاع مهره آسیب‌دیده است. بسته به شدت آسیب و نوع شکستگی روش‌های مختلفی وجود دارد:

ورتبروپلاستی و کیفوپلاستی (تزریق سیمان استخوانی)

این دو روش کم‌تهاجمی بیشتر برای شکستگی‌های فشاری ساده که ناشی از پوکی استخوان هستند و بی‌ثباتی زیادی ندارند کاربرد دارند.
در ورتبروپلاستی پزشک سیمان پزشکی را مستقیماً به داخل مهره آسیب‌دیده تزریق می‌کند تا استحکام و پایداری مهره افزایش یابد و درد بیمار کاهش پیدا کند.
در کیفوپلاستی پیش از تزریق سیمان ابتدا یک بالون کوچک وارد مهره شده و باد می‌شود؛ این کار باعث می‌شود تا حدودی ارتفاع مهره کاهش یافته، بازسازی شود. سپس سیمان به داخل مهره تزریق می‌شود تا ساختار آن تثبیت گردد.

تثبیت مهره با پیچ و میله

وقتی شکستگی شدیدتر و همراه با بی‌ثباتی یا تغییر شکل گسترده باشد عمل باز و تثبیت مهره‌ها به کمک پیچ و میله‌های فلزی انجام می‌شود.
در این روش مهره آسیب‌دیده و مهره‌های مجاور به کمک پیچ، میله یا صفحات فلزی به هم متصل می‌شوند.
این کار باعث می‌شود ستون فقرات فرصت کافی برای جوش خوردن داشته باشد و پایداری بلندمدت تامین شود؛ به این عمل معمولاً همجوشی ستون فقرات (فیوژن) گفته می‌شود.

مدت زمان مورد نیاز برای بهبود کاملاً به نوع شکستگی و روش درمانی بستگی دارد:

در درمان محافظه‌کارانه
معمولاً طی ۶ تا ۱۲ هفته درد بیمار به صورت قابل توجهی کاهش می‌یابد و فرایند ترمیم اولیه مهره انجام می‌شود.
بازگشت به فعالیت‌های عادی ممکن است ۳ تا ۶ ماه طول بکشد.

در روش‌های کم‌تهاجمی (ورتبروپلاستی یا کیفوپلاستی)
بیماران اغلب خیلی سریع‌تر بهبود می‌یابند و می‌توانند ظرف چند روز تا چند هفته به فعالیت‌های سبک روزمره‌شان بازگردند.

در عمل تثبیت ستون فقرات
این نوع عمل ها دوران نقاهت طولانی‌تری دارند. معمولاً نیاز به بستری در بیمارستان و محدودیت حرکتی شدید برای چندین هفته وجود دارد.
بازگشت کامل به فعالیت‌های معمول یا سنگین بسته به میزان جراحی و وضعیت جسمی بیمار ممکن است بین ۶ ماه تا یک سال طول بکشد و نیازمند انجام تمرینات فیزیوتراپی منظم باشد.

نادیده گرفتن علائم شکستگی مهره کمر یا عدم پایبندی به توصیه‌های درمانی می‌تواند عوارض جدی و گاهی غیرقابل جبرانی به دنبال داشته باشد که اصلی‌ترین آن‌ها عبارتند از:
ایجاد بدشکلی دائمی ستون فقرات (کیفوز): درمان‌نشدن مناسب شکستگی‌های فشاری ممکن است موجب خمیدگی دائمی ستون فقرات و اختلال در وضعیت ایستایی بدن شود که علاوه بر درد مزمن می‌تواند به مشکلات تنفسی یا گوارشی نیز منجر گردد.
آسیب عصبی دائمی: اگر فشار بر ریشه‌های عصبی یا نخاع برای مدت طولانی باقی بماند ممکن است ضعف، بی‌حسی یا اختلالات حرکتی هرگز به طور کامل بهبود نیابد و ناتوانی دائمی ایجاد شود.
افزایش احتمال شکستگی‌های بعدی: درمان نشدن بیماری زمینه‌ای مانند پوکی استخوان باعث تضعیف بخش‌های دیگر ستون فقرات و بروز شکستگی‌های جدید در آینده می‌شود.

از این رو تشخیص زودهنگام با تصویربرداری دقیق (مانند اشعه ایکس، سی‌تی‌اسکن و MRI) و پیگیری منظم با پزشک متخصص (جراح ارتوپدی یا فوق تخصص ستون فقرات) برای ارزیابی روند جوش خوردن مهره و تنظیم برنامه توانبخشی اهمیت بسیار زیادی دارد.

در نهایت شکستگی مهره کمر در اغلب موارد قابل درمان است و الزاماً به جراحی یا ناتوانی دائمی منجر نمی‌شود. بسیاری از بیماران با تشخیص به‌موقع، درمان محافظه‌کارانه اصولی و پایبندی به توصیه‌های پزشکی به بهبودی رضایت‌بخش و بازگشت تدریجی به فعالیت‌های روزمره دست می‌یابند. جراحی تنها در شرایط خاص مانند ناپایداری شدید ستون فقرات یا بروز علائم عصبی جدی ضرورت پیدا می‌کند. پیگیری منظم درمان، توجه به علائم هشداردهنده و همکاری آگاهانه بیمار نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشگیری از عوارض و دستیابی به کیفیت مطلوب زندگی پس از شکستگی مهره کمر دارد.
دکتر عادل کیومرثی بهترین جراح مغز و اعصاب در رشت با تخصص در تشخیص و درمان بیماری‌های ستون فقرات از جمله شکستگی مهره کمر با بررسی دقیق شرایط بیمار و استفاده از روش‌های نوین غیرجراحی و جراحی مناسب‌ترین مسیر درمانی را انتخاب می‌کند تا ضمن کنترل مؤثر درد، ایمنی و بهبودی بیمار به بهترین شکل ممکن تأمین شود. برای دریافت مشاوره یا تعیین وقت می‌توانید با شماره 09023224747 تماس بگیرید یا از طریق دکمه دریافت نوبت اقدام کنید.

منابع
physio-pedia
goholistiq